Kennis- en praktijkproducten

Op deze pagina vind je een overzicht van kennis- en praktijkproducten die ondersteunen bij het signaleren, beoordelen en behandelen van pijn bij mensen met een verstandelijke beperking.

Door op een link te klikken opent het bijbehorende document of de bijbehorende pagina in een nieuw venster.

Kennisproducten

Artikelen, posters en proefschriften over pijnbeleving, diagnostiek en pijnsignalering bij mensen met een verstandelijke beperking.

• Artikel pijn bij mensen met een verstandelijke beperking (PDF) 3,4 MB

  Beschrijft knelpunten in de zorg en scholing rond pijn bij mensen met een verstandelijke beperking.

• Knelpunten pijn bij mensen met een verstandelijke beperking (PDF) 0,1 MB

  Samenvatting van de knelpuntenanalyse door Stichting Kwaliteits Impuls Langdurige Zorg (SKILZ), ter voorbereiding op de richtlijn ‘Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking’.

• Van kwetsbaarheden naar mogelijkheden: samen onderweg naar pijnzorg op maat (PDF) 0,5 MB

  Over ontwikkeling en implementatie van praktische hulpmiddelen, richtlijnen en onderwijs om pijn beter te signaleren, beoordelen en behandelen (acute en chronische pijn), met aandacht voor methodisch werken, scholing en (inter)nationale samenwerking.

• The Down Side of Pain: Pain Assessment and Experience in Adults with Down Syndrome and the Relationship with Cognition Vrije Universiteit Amsterdam – proefschrift (Nanda de Knegt)

  Onderzoek naar pijnbeleving en pijnassessment/-diagnostiek bij mensen met downsyndroom en de relatie met cognitie.

• With the body in mind (PDF) Universiteit van Amsterdam – proefschrift (Sylvia Huisman)

  Over zelfverwonding (en pijn) bij het Cornelia de Lange-syndroom.

• Pijn en paniek bij prikken (PDF) 6,6 MB

  Inventarisatie van omvang, ervaringen en oplossingen rond pijn, angst en verzet tijdens bloedprikken bij volwassenen met een verstandelijke beperking.

• Oncologische pijn bij mensen met een verstandelijke beperking (PDF) 0,1 MB

  Over onderzoek naar pijn bij kanker bij mensen met een verstandelijke beperking.

• Verslag bijeenkomst ervaringsdeskundigen: Pijn bij VB (PDF) 0,1 MB

  Bundeling van ervaringen en adviezen van cliënten en vertegenwoordigers tijdens de ontwikkeling van de richtlijn.

Praktijkproducten

Richtlijnen, stroomschema’s en meetinstrumenten voor het signaleren, beoordelen en behandelen van pijn in de zorgpraktijk.

• Richtlijn: Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking

  Deze richtlijn beschrijft hoe je pijn bij mensen met een verstandelijke beperking methodisch en interdisciplinair signaleert, diagnosticeert en behandelt. De richtlijn bevat praktische handvatten voor gebruik in het dagelijks werk binnen de eigen organisatie.

  Open de richtlijn en bijlagen (nieuw venster)

  • Stroomschema’s methodisch werken bij (sub)acute pijn (PDF) en bij chronische pijn (PDF) .
  • Het pijnsignaleringsplan

    Instrument om per individuele cliënt vast te leggen hoe pijn wordt geuit en wat je eraan kunt doen; aanbevolen bij chronische/terugkerende pijn en kwetsbare groepen.

  • Meetinstrumenten voor zelfrapportage (begriptoetsen):
    • Pijnintensiteit cijferschaal begriptoets (PDF)
    • Pijnintensiteit pictogrammen begripstoets (PDF)
    • Pijnintensiteit piramideschaal begriptoets (PDF)
    • Typen pijn pictogrammen begripstoets (PDF)

    Waar mogelijk is zelfrapportage wenselijk; gebruik een begripstoets om te onderzoeken of de cliënt de schaal begrijpt en kan gebruiken.

  • Meetinstrumenten voor gedragsobservatie:
    • REPOS (Rotterdam Elderly Pain Observation Scale, comfort_assessment): Meetinstrument REPOS (PDF) • Training REPOS

      Let op: om betrouwbaar met de REPOS te kunnen werken is training nodig. Het Erasmus MC biedt hiervoor een gratis online e-module.

    • De Awwie pijn app (VOPS-MB)

      Optimalisatie en validatie van de Vlaamse Observationele Pijnschaal bij Meervoudige Beperkingen (VOPS-MB). Beschikbaarheid van de app en scholing volgt in 2026.

    • APOS-PIMD – factsheet en onderzoek: Zie je mijn pijn?

      Over APOS-PIMD (Academische Werkplaats EMB). Beschikbaarheid van het instrument en scholing volgt in 2026.

  • Checklist PijnGedrag (CPG): Bekijk de checklist

    Niet opgenomen in de richtlijn (focus op volwassenen). Er wordt gewerkt aan beschikbaarheid van dit instrument.

  • Overzicht niet-medicamenteuze behandelingen: (sub)acute pijn

    Zie tabel 5.2 (paragraaf 5.2.4) op de betreffende richtlijnpagina.

  • Format interdisciplinair overleg bij chronische pijn: Interdisciplinair overleg bij chronische pijn (PDF)

    Brengt factoren rond pijn in kaart volgens Somatisch – Cognitief – Emotioneel – Gedrag – Sociaal.

  • Typering van chronische pijn: Bekijk de tabel met types en diagnostiek

    In tabel 6.1 staat een overzicht van typen chronische pijn en mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling.

  • Aandachtspunten bij zorg voor verschillende subgroepen: Aandachtspunten subgroepen (PDF)

    Aandacht voor pijnuiting, signaleren, diagnostiek en behandeling bij verschillende ontwikkelingsniveaus, genetische syndromen en andere aandoeningen.

  • Implementatieplan: Implementatieplan: Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking (PDF)

    Bevat aanbevelingen voor implementatie van de richtlijn. PZO is met zorgorganisaties gestart voor implementatie; voor meer informatie kun je contact opnemen.

• Informatie over: Aanhoudende Lichamelijke Klachten bij mensen met een verstandelijke beperking . Meer informatie over ALK volgt in 2026.